Od pewnego czasu można zaobserwować powrót do dyskusji o Kodeksie Etyki Lekarskiej; dyskusji – co należy od razu zaznaczyć – nie nowej, gdyż ostatni raz głośno było o Kodeksie Etyki Lekarskiej w związku ze sprawą, rozstrzygniętą przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 23 kwietnia 2008 r. (sygn. akt SK 16/07).

Przepisy ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 ze zm., dalej: u.p.p.) definiują pojęcie „osoby bliskiej” uznając, że jest nią małżonek, krewny lub powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu lub osoba wskazana przez pacjenta (art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.p.).

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2019 r., poz. 1127 ze zm.), „Na życzenie pacjenta przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych może być obecna osoba bliska”.

Zagadnienie odstąpienia od leczenia lub odmowy podjęcia leczenia pacjenta jest regulowane w art. 38 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 ze zm., dalej: u.z.l.). Należy bowiem zwrócić uwagę, ze przepis rozróżnia: niepodjęcie leczenia oraz odstąpienie od podjętego leczenia pacjenta (art. 38 ust. 1 u.z.l.). Z art. 38 ust. 1 u.z.l. wynika, że lekarz może nie podjąć leczenia lub odstąpić od leczenia pacjenta zawsze, o ile:

To zależy od sytuacji zdrowotnej pacjenta oraz jego wieku. Dla przypomnienia należy tylko dodać, że za niepełnoletniego uznaje się pacjenta, który nie ma ukończonego 18. roku życia (art. 10. § 1 k.c.).

 Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U.2019.537 ze zm.), lekarz ma prawo i obowiązek doskonalenia zawodowego w różnych formach kształcenia podyplomowego. Konkretne czynności, przez które lekarz realizuje obowiązek doskonalenia zawodowego zostały wskazane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2004 r. w sprawie sposobów dopełnienia obowiązku doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U.2017.1923 ze zm.), zgodnie z którym lekarz dopełnia obowiązku kształcenia podyplomowego m.in. poprzez:

Tak, zasady wykonywania zleceń lekarskich przez pielęgniarki i położne określa ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz.U.2011.174.1039 ze zm., dalej: u.z.p.p.). Przepisy tej ustawy przewidują, że zlecenie to szczególne uprawnienie lekarza, które polega na tym, iż może on wydać wiążące dla pielęgniarki lub położnej polecenie, dotyczące diagnostyki, leczenia i rehabilitacji pacjenta (art. 4 ust. 1 pkt 5 i art. 5 ust. 1 pkt 8 u.z.p.p.). W świetle prawa można rozróżnić dwa rodzaje zleceń: „zwyczajne” (w każdej sytuacji medycznej z wyjątkiem stanu nagłego) oraz „nadzwyczajne” (w stanie nagłym, tj. w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego).

To zależy od rodzaju zabiegu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami – przede wszystkim ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm.) – i wykształconą na ich podstawie praktyką można odróżnić dwa rodzaje zabiegów:

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 174, poz. 1039, dalej: u.z.p.p.), wykonywanie zawodu pielęgniarki polega m.in. na „realizacji zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji”. Niemniej, w myśl art. 15 ust. 1 u.z.p.p., pielęgniarki muszą wykonywać jedynie zlecenia lekarskie „zapisane w dokumentacji medycznej”, przy czym obowiązek zapisywania zleceń „nie dotyczy zleceń wykonywanych w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego” (art. 15 ust. 2 u.z.p.p.).

W środowisku lekarskim występuje wiele nieporozumień co do posiadanego tytułu zawodowego – wciąż bardzo wiele osób posługuje się nieprawidłowo tytułem „lekarza medycyny”; zdarza się to najczęściej na pieczątkach opatrzonych tym tytułem lub skrótem „lek. med.”.

Ostatnio kilka osób zwróciło się do mnie z – de facto smutnym – pytaniem, czy można robić specjalizację w ramach wolontariatu. Odpowiadając: nie ma przeszkód prawnych. Niemniej należy podkreślić, że zawarcie porozumienia wolontariacie (potocznie: umowy o wolontariat) z akredytowanym ośrodkiem do szkolenia specjalizacyjnego nie oznacza, iż lekarz realizuje szkolenie specjalizacyjne. O tym, czy dane porozumienie o wolontariacie umożliwia realizację programu specjalizacji decyduje jego treść.

Coraz częściej zgłaszają się do mnie lekarze, którzy mają problem z różnego rodzaju portalami rankingowymi. Z miesiąca na miesiąc jest coraz więcej pytań o prawne możliwości działań wobec osób prowadzących portale, na których ktoś umieszcza negatywne opinie (komentarze) na temat danego lekarza.

Zasadniczo tak. Podstawowa opieka zdrowotna jest realizowana przez lekarzy, którzy zawarli z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej albo którzy są zatrudnieni lub wykonują zawód u świadczeniodawcy, z którym Fundusz zawarł umowę o udzielanie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej.

Tak, jednakże pod pewnymi warunkami. Zasady wystawiania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub pobytu w stacjonarnym podmiocie leczniczym (tzw. zwolnienie lekarskie) określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim (Dz.U. poz. 2013, dalej: rozporządzenie).

Tak, jednakże pod pewnymi warunkami. Zasady wystawiania zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby lub pobytu w stacjonarnym podmiocie leczniczym (tzw. zwolnienie lekarskie) określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie orzekania o czasowej niezdolności do pracy (Dz.U.145.1219, dalej: rozporządzenie).

Tak. Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 ze zm., dalej: u.z.l.), „Lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub winnym zakładzie opieki zdrowotnej podmiocie leczniczym oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego”. Z przywołanego przepisu wynika prawo lekarza do odmowy udzielenia każdego świadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem, o ile:

Tak. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 645 ze zm., dalej: u.ś.p.c.) stanowi, że  Zakład Ubezpieczeń Społecznych upoważnia do wystawiania zaświadczeń lekarskich (tzw. zwolnień) lekarza lub lekarza dentystę po złożeniu przez niego oświadczenia, że "zobowiązuje się do przestrzegania zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy i wykonywania obowiązków wynikających z przepisów ustawy” (art. 54 ust. 1 u.ś.p.c.).

Nie. Zagadnienia związane ze zwoływaniem konsylium lekarskiego są regulowane w dwóch ustawach: z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 ze zm., dalej u.z.l.) oraz z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 ze zm., dalej: u.p.p. albo ustawa o prawach pacjenta).

W dniu 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 113, poz. 660), która znowelizowała ustawę z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 ze zm., dalej: u.p.p.) i wprowadziła do jej treści pojęcie „zdarzenia medycznego”.

Często w różnego rodzaju publikacjach pojawia się zagadnienie błędu lekarskiego (zwanego także błędem w sztuce czy błędem medycznym). Nie zawsze jednak wszyscy uświadamiają sobie, że pojęcie błędu lekarskiego obejmuje także inne przypadki niż tylko błąd w sztuce. Najogólniej rzecz ujmując, w praktyce występuje 4 rodzajów błędów lekarskich. Są to: