Gdy opublikowałem wpis, z którego wynikało, że do zlecenia pacjentowi produktu leczniczego nie wystarczy, iż ma wskazania (tutaj), otrzymałem sporo wiadomości. Ta informacja często też wywołuje dyskusję na wykładach o bezpiecznej farmakoterapii, które prowadzę. Ostatnio zauważyłem, że na wykładach pojawiają się często podobne pytania. Poniżej przedstawiam odpowiedzi na 3 najczęściej pojawiające się pytania i zapraszam do zadawania kolejnych.

  W literaturze medycznej wskazuje się, że jedną z przyczyn hospitalizacji może być niewłaściwe stosowanie produktów leczniczych (leków) przez pacjenta bądź działania niepożądane związane ze stosowaniem leków. W zależności od badania wskazuje się, że opisane zjawiska mogą odpowiadać za 8%-15% przyjęć do szpitala (tak np. Mitchell i inni 2016, Ayalew i inni 2019). Co więcej, wskazuje się, że około 2% pacjentów przyjętych z powodu działań niepożądanych lub niewłaściwego przyjmowania leków umiera (Pirmohamed i inni 2004). Powstaje więc pytanie, czy obowiązkiem personelu medycznego jest dokonanie pacjentowi na wejściu procesu weryfikacji przyjmowanych leków?

Ostatnio miałem bardzo ciekawą konsultację prawną, podczas której niestety musiałem przekazać swojemu klientowi złe wiadomości. Sprawa dotyczyła problemów z refundacją pewnego leku i – co niezwykle ciekawe – konsekwencji korzystania z powszechnie dostępnych serwisów internetowych.

Ostatnio słyszałem ciekawą dyskusję na jednej z konferencji na temat tego, czy do zlecenia farmakoterapii wystarczy, że pacjent ma wskazania. Część dyskutantów twierdziła, że tak, inni że to jednak nie wystarczy. Z punktu widzenia prawnego odpowiedź jest oczywista – nie wystarczy. Poniżej uzasadnienie stanowiska.

  W dniu 30 sierpnia 2023 r. weszła w życie zmiana art. 43a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która wprowadza uprawnienia osób do ukończenia 18 roku życia oraz po ukończeniu 65 roku życia do bezpłatnego zaopatrzenia w niektóre leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne. Warto zwrócić uwagę na kilka kwestii związanych z tymi uprawnieniami, ponieważ na podstawie rozmów z lekarzami już wiem, że przepisy są nieprawidłowo interpretowane.

Dość często podmioty lecznicze zwracają się do mnie z pytaniem o to, czy pacjentowi hospitalizowanemu należy zapewnić leki na choroby, które nie są związane z przyczyną hospitalizacji. Temat ten jest dość istotny i często wywołuje kontrowersje, ponieważ narosło wokół tego wiele niedomówień. Poniżej zatem konkretna odpowiedź na tę wątpliwości.

Po wykładzie nt. pułapek teleporad zgłosiła się do mnie uczestniczka tego webinaru z niezwykle ciekawym pytaniem: „Czy mogę kontynuować leczenie, jeśli zgłasza się do mnie pacjent pierwszorazowy na teleporadę, który nie ma zaświadczenia lekarskiego z rozpoznaniem choroby, ale na profilu pacjenta są widoczne recepty, które były wypisywane wcześniej?”. Kwestia jest niezwykle interesująca i dlatego postanowiłem przyjrzeć się jej bardziej szczegółowo.

  Ostatnio jednak z użytkowniczek strony przysłała mi taką wiadomość: „Mam wątpliwość, czy mogę stosować lek, który nie jest zarejestrowany w Polsce, jednakże jest dopuszczony za granicą i tam powszechnie stosowany […]. Uważam, że w wielu przypadkach jest to lek o wiele bardziej praktyczny niż dostępne w Polsce, ponieważ krócej działa. Czy brak rejestracji leku w Polsce jest równoważny z zakazem jego stosowania czy może oznacza jedynie fakt niemożności zakupienia go w Polskich aptekach?”. To bardzo ważna kwestia, dlatego poniżej odpowiedź.

Zapraszam na mini-wykład poświęcony temu, czym jest faramkoterapia w sensie prawnym i co robić, żeby bezpiecznie ją prowadzić. Wykład jest dostępny tutaj. Proszę o komentarze, opinie oraz Państwa sugestie na kolejne mini-wykłady.

  W otrzymanym ostatnio e-mailu użytkownik mojej strony zwrócił się z pytaniem, czy lekarz z prywatnego gabinetu musi obawiać się podwójnego karania za nieprawidłowo wypisane recepty refundowane. Ponieważ w kwestii tej zaszły ostatnio dość istotne zmiany, warto przedstawić odpowiedź na to pytanie i dodać dwa słowa komentarza.

Jedna z użytkowniczek mojej strony zwróciła uwagę na zjawisko, które często pojawia się w praktyce: „w naszej przychodni wielu lekarzy pisze w dokumentacji medycznej «zalecono zapoznanie się z ulotką dołączoną do leku»”. Użytkowniczka ma wątpliwości, czy jest to działanie prawidłowe, ponieważ treść ulotki może wielu pacjentów zniechęcić do przyjęcia leku z uwagi na liczne działania niepożądane, które są tam wskazane. Pytanie jest bardzo ważne i warto na nie odpowiedzieć, gdyż pacjenci dość często pozywają lekarzy za brak prawidłowej informacji.

Ostatnio otrzymałem od jednego z lekarzy następujący e-mail: „Proszę o pomoc, bo już się pogubiłem. Jak lek jest zarejestrowany od 12 roku, to czy mogę go stosować u młodszych? Jeśli jest zarejestrowany do podawania podskórnego lub domięśniowego, to czy mogę podać dożylnie? Przeczytałem na Pana stronie, że lekarz może leczyć poza charakterystyką. Jeżeli to zrobię, to na pewno leczę off label, ale czy nie jest to eksperyment medyczny?”

Ostatnio trafiło do mnie parę pytań dotyczących zgłaszania działań niepożądanych produktu leczniczego. Użytkownicy strony www.prawalekarza.pl pytają najczęściej o to, kiedy lekarz ma zgłosić działanie niepożądane.

Wczoraj tytułowe pytanie otrzymałem od jednego z użytkowników strony internetowej. Jest to problem bardzo ciekawy i warty uwagi z punktu widzenia prawnego. De facto bowiem odnosi się do następującego problemu prawnego: jak wykazać zrealizowanie obowiązku ustalenia przeciwwskazań do danego leczenia. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że przepisy prawa wprost nie odpowiadają na to pytanie. Jednakże ich interpretacja pozwala na stwierdzenie, że u niektórych pacjentów należy wykonać EKG.

  Ostatnio jeden ze znajomych lekarzy zapytał, czy lekarz może leczyć środkami homeopatycznymi. Odnosząc się do tego zagadnienia, trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: „Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością”.

Ostatnio otrzymałem ciekawe pytania, dotyczące stosowania na receptach nazw międzynarodowych. Przed udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy można to robić chciałbym odnieść się szerzej do wykładni sformułowania „nazwa międzynarodowa”.

Jedna z użytkowniczek portalu zwróciła się do mnie z pytaniem, jak będzie realizowana recepta, na której nie została naniesiona odpłatność.

Tak. Dla każdego lekarza jest oczywiste, że leki mają działania niepożądane, które są opisane w ulotce dołączonej do leku. Równocześnie lekarze mają świadomość istnienia efektu nocebo – jeżeli pacjent wie, że może wystąpić dane działanie niepożądane, to przeważnie ono u niego wystąpi. Z tych powodów najczęściej nie informują pacjentów o działaniach niepożądanych leków.

Zgodnie z przepisami, charakterystyka produktu leczniczego (Ch.P.L.) stanowi element wniosku o dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego (art. art. 10 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 ze zm., dalej: u.p.f.). Przepisy obligują także podmiot zgłaszający do zawarcia w Ch.P.L. m.in. wskazań do stosowania (art. 11 ust. 1 pkt 4 lit. a u.p.f.).

Jeden z użytkowników strony zadał ciekawe pytanie o interpretację prawną następującej sytuacji: do lekarza pierwszego kontaktu, pracującego w SP ZOZ-ie mającym kontrakt z NFZ-em, zgłosił się po poradę lekarską pacjent z aktualnym dowodem ubezpieczenia. Lekarz ustalił, że pacjent ma nadciśnienie tętnicze i zalecił stosowanie leku Bisocard. Pacjent dowiedział się w aptece, że nie jest to lek refundowany i że są refundowane odpowiedniki tego leku (Bisoratio, Coronal). Pacjent wrócił do lekarza i zażądał wypisania leku refundowanego, strasząc lekarza odpowiedzialnością prawną za uniemożliwienie mu uzyskania leku refundowanego.