Jeden z użytkowników mojej strony napisał do mnie z pytaniem o to, jak powinien się zachować po otrzymaniu wezwania do zapłaty. W sprawie chodziło o to, że lekarz poszedł do zaprzyjaźnionego prawnika, a ten powiedział mu, że nie trzeba nic robić i należy czekać. Użytkownik pyta, „czy rzeczywiście tak jest, że nie muszę nic robić i mam tylko czekać”. Poruszone zagadnienie jest bardzo istotne i należy wyjaśnić je szerzej, pamiętając, że otrzymanie wezwania do zapłaty jest jednym z najmocniejszych sygnałów ostrzegających lekarza o tym, iż pacjent zamierza go pozwać (więcej o sygnałach ostrzegawczych tutaj).

Ponad cztery lata temu zwróciłem uwagę na to, że wielu lekarzy nie radzi sobie z procesami o błąd w sztuce medycznej (patrz: tutaj). Coraz częściej, rozmawiając z wieloma lekarzami, którzy są ofiarami roszczeniowości pacjentów, słyszę o ogromnym stresie, towarzyszącym im podczas wykonywania zawodu w czasie trwania sprawy sądowej i po niej. Najczęściej lekarze podają następujące objawy: zmianę postrzegania pacjenta, lek związanym z wykonywaniem zawodu, stany depresyjne, niechęć do ludzi, unikanie podejmowania trudnych decyzji, chęć porzucenia zawodu, zniechęcanie rodziny/dzieci do wykonywania zawodu medycznego. W amerykańskim piśmiennictwie medycznym objawy te określa się jako MMSS (medical malpractice stress syndrome) – zespół stresu związanego z błędem medycznym.

W Ameryce przeprowadzono ostatnio bardzo ciekawe badanie na 4000 ginekologów-położników (Medscape Malpractice Report 2015: Why Ob/Gyns Get Sued), które dostarcza wielu ważnych informacji na temat tego, dlaczego ginekolodzy i położnicy (a także inni lekarze) są pozywani. Wiele z wniosków jest całkowicie zbieżne z moimi obserwacjami (zob. np. tutaj). Dla mnie najciekawsze jednak było to, że autorzy badania poprosili lekarzy, którzy mieli już za sobą doświadczenie pozwu, o sformułowanie kilku prostych i najważniejszych rad dla kolegów i koleżanek, którzy nie byli jeszcze pozwani. Oto 10 najczęściej powtarzających się porad:

  Dość często lekarze pytają mnie, czy sąd ma obowiązek powołania biegłego w sprawach dotyczących odpowiedzialności lekarzy za błędy medyczne. Takie pytanie pada najczęściej w kontekście tego, że lekarz nie zgadza się z częścią albo całością opinii biegłego sądowego. Wielu lekarzy zwraca uwagę, że sąd przecież nie musi pytać biegłych, wystarczy, jeżeli na pewne kwestie odpowiedzą powołani przez strony świadkowie – bardzo często przecież także lekarze, którzy dysponują odpowiednią wiedzą i doświadczeniem zawodowym.

  Specjalizacje zabiegowe (przede wszystkim ginekologia i położnictwo, ortopedia i traumatologia, chirurgia ogólna, chirurgia plastyczna) od dawna należą do tych, które są związane z największym ryzykiem znalezienia się na sali sądowej (pisałem o tym m.in.: tutaj). Wynika to z wielu okoliczności. Z jednej strony z tego, że na każdym etapie postępowania związanego z operacją można popełnić wiele błędów merytorycznych (nieprawidłowo zakwalifikować do operacji, nieprawidłowo wykonać operację, nieprawidłowo nadzorować po operacji) lub prawnych (więcej o tym: tutaj). Z drugiej strony z tego, że pacjenci otrzymują najwyższe odszkodowania w przypadku orzeczenia błędu w sztuce medycznej popełnionego przez zabiegowca (patrz: tutaj). Dziś zajmę się kwestią odpowiedzialności cywilnej za pozostawienie ciała obcego w polu operacyjnym, o którą otrzymałem kilka pytań.

  Na stronie prawalekarza.pl wielokrotnie zajmowałem się różnymi tematami związanymi z pozywaniem lekarzy: sprawami sądowymi, które najczęściej mają lekarze (tutaj), symptomami zamiaru pozwania (tutaj), przyczynami pozywania lekarzy (tutaj).  Dziś chciałbym napisać o dość dużych i głośnych amerykańskich badaniach, w których analizowano przyczyny pozwów, ponieważ uważam, że wnioski płynące z badań mają istotne znaczenie dla lekarzy w Polsce.

Odpowiedzialność prawna lekarza oparta jest na kryterium należytej staranności, które oznacza, że odpowiedzialność prawną może ponieść tylko ten lekarz, któremu możemy wykazać naruszenie obowiązku zachowania należytej staranności (w prawie cywilnym) lub reguł ostrożności wymaganej w danych okolicznościach (w prawie karnym). Ponieważ coraz więcej spraw dotyczy medycyny zabiegowej (chirurgii, położnictwa, ortopedii), warto zwrócić uwagę, jakie kryteria oceny należytej staranności w monitorowaniu pacjenta wypracowano w orzecznictwie sądowym.

Dziś napiszę o jednej z przyczyn przegrywania spraw sądowych przez szpitale na własne życzenie. Jednym z najpoważniejszych błędów popełnianych przez szpitale jest powoływanie wewnętrznych zespołów (komisji) w celu wyjaśnienia konkretnego wydarzenia. Uważam, że jest to poważny błąd, który może prowadzić do opłakanych skutków w procesie sądowym.

Ostatnio bardzo wielu lekarzy pytało mnie o konsekwencje powołania w prokuraturze działów do spraw błędów medycznych. W wielu rozmowach lekarzy i prawników temat ten jest często poruszany. Warto zatem poświęcić mu kilka refleksji, ponieważ sprawa nie jest tak oczywista jak mogłoby się wydawać.

  Bardzo często lekarze lekarz zwracają się do mnie z pytaniem, czy można pozwać pacjenta za bezzasadną skargę do izb lekarskich. Przyczyna tego typu pytań jest oczywista – wiele sprawach zgłaszanych do izb lekarskich jest bezpodstawnych i powoduje u lekarzy jedynie stres i stratę czasu oraz pieniędzy, spowodowane koniecznością bronienia się w izbach.

Ostatnio wiele osób zwróciło się do mnie z pytaniami dotyczącymi wyceny konkretnych błędów. Jakkolwiek trudno generalizować, bo każda sprawa jest inna a wysokość odszkodowania zależy od okoliczności sprawy, to jednak warto mieć świadomość jakie kwoty realnie dostają pacjenci w sytuacji, gdy lekarzowi zostanie udowodniony błąd w sztuce. Sprawy, ułożone według trzech najczęściej skarżonych specjalizacji, wskazują przedmiot procesu (rok) oraz kwotę odszkodowania.

Wielu lekarzy zwraca się do mnie z pytanie, czy można zapobiegać pozwom. Uważam, że tak. Jak trafnie zauważył jeden z lekarzy, komentując wywiad ze mną (tutaj): „Ważnym aspektem jest komunikacja pacjent-lekarz. Na jednej z konferencji usłyszałem takie zdanie (prelegent z USA): pacjenci pozywają lekarzy nie dlatego, że ci popełniają błędy ale dlatego, że lekarze często okazują się dupkami. Doświadczeni lekarze po 45 r.z. często gęsto nie dopuszczają do dialogu z pacjentem, traktując go jak półgłówka”.

Lekarzy, którzy mają sprawę sądową, bardzo często interesuje to, kiedy sąd może nałożyć na nich karę (w postępowaniu z zakresu odpowiedzialności zawodowej) lub środek karny (w postępowaniu karnym) w postaci zakazu wykonywania zawodu. Jest to kwestia, którą uregulowano w art. 41 § 1 Kodeksu karnego (mającym zastosowanie do odpowiedzialności karnej i zawodowej), zgodnie którym: „Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem”.

Podpisując z lekarzem umowę na pomaganie mu w danej sprawie sądowej, zawsze zobowiązuję się do zaproponowania lekarzowi linii obrony, czyli pewnej taktyki procesowej, zmierzającej do uzyskania korzystnego dla lekarza rozstrzygnięcia. Oczywiście wybór linii obrony nie oznacza, że lekarz jest winny, chodzi po prostu o optymalny dobór argumentów. Jeżeli jest taka możliwość, to wskazuję różne argumenty, którymi możemy się posłużyć, i je omawiam z lekarzem, analizując ich plusy i minusy. Ostatecznie to lekarz decyduje, które argumenty mają paść. Niekiedy zgłaszają się do mnie lekarze i ich obrońcy, którzy proszą skonsultowanie prawidłowości wybranych przez nich linii obrony. W wielu sprawach pojawia się tendencja do przyjmowania linii obrony, która z założenia nie będzie skuteczna. Poniżej kilka refleksji na trzy najczęstsze błędy w kwestii linii obrony.

Ostatnio zwrócił się do mnie z pytaniem jeden z lekarzy, który opisał następującą sytuację: „zostałem wezwany do złożenia zeznań w izbach lekarskich jako świadek. Zeznania złożyłem i o nich zapomniałem, potem okazało się, że moje zeznania zostały wykorzystane przez pacjenta w sądzie cywilnym. Czy to w ogóle dopuszczalne?”.

Bardzo często pytacie mnie Państwo podczas konferencji i w e-mailach przesyłanych na adres prawa.lekarza@gmail.com o to, co wpływa na wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia w procesach lekarskich za błędy medyczne. Właściwa odpowiedź na to pytanie jedna – okoliczności konkretnej sprawy.

Ostatnio od użytkownika strony otrzymałem pytanie, czy w razie uniewinnienia w sądzie karnym może on liczyć na zwrot kosztów obrony, które będzie musiał wyłożyć. Pytanie jest bardzo ważne, bo proces karny, który trwa z reguły kilka lat, jest nieuchronnie związany z koniecznością poniesienia pewnych wydatków.

Bardzo często otrzymuję pytanie, czy można pozwać biegłego sądowego, który wydał nierzetelną opinię. Odpowiedź na to pytanie jest bardzo prosta: tak. Należy jednak pamiętać, że czymś innym jest możliwość pozwania biegłego, a czymś innym udowodnienie przesłanek odpowiedzialności cywilnej biegłego.

Bardzo często w e-mailach do mnie zwracacie Państwo uwagę na zjawisko bezzasadnego pozywania (oskarżania) lekarzy. Oczywiście macie Państwo rację, sam bronię lekarzy w wielu sprawach, które są dla mnie oczywiście niesłuszne. Chciałbym jednak zamieścić poniżej kilka przykładów świadczących o tym, że całkowicie niewinny lekarz poprzez własne niedopatrzenie albo podjęcie nieprzemyślanych działań może sam siebie pogrążyć.

Coraz częściej spotykam się ze sprawami przeciwko lekarzom, które zaczęły się z powodu trudności komunikacyjnych pomiędzy lekarzem a pacjentem albo pomiędzy samymi lekarzami. W badaniach japońskich uczonych stwierdzono, że 40% sporów prawnych pomiędzy lekarzami a pacjentami było skutkiem nieporozumień, a nie błędów medycznych. Z kolei badacze amerykańscy policzyli, że nieprawidłowa komunikacja jest przyczyną prawie 20% błędów medycznych (w szczególności w pracy zespołowej). Poniżej podam kilka przykładów tego rodzaju sytuacji, oddając ich ocenę Szanownym Użytkownikom tej strony.