Dlaczego lekarze płacą coraz wyższe odszkodowania?

  Ostatnio otrzymałem bardzo ciekawe pytanie związane z odpowiedzialnością prawną lekarzy. Jedne z użytkowników mojej strony zwrócił uwagę, że sumy odszkodowań i zadośćuczynień (dalej: odszkodowań) zasądzane na rzecz pacjentów przez sądy gwałtownie rosną, podczas gdy w innych dziedzinach prawa panuje względna stabilizacja otrzymywanych przez pozywających odszkodowań (np. w sprawach z tytułu wypadków komunikacyjnych).
  Odpowiedź na pytanie, dlaczego tak się dzieje, nie jest prosta. Moim zdaniem, za aktualną tendencję windującą odszkodowania płacone przez lekarzy odpowiada sześć czynników: historyczny, społeczny, rozwojowy, zawodowy, psychologiczny i prawny.
  ─ czynnik historyczny – przed rokiem 1989 procesy cywilne przeciwko lekarzom należały do rzadkości (o wiele częściej mieli oni sprawy karne, choć i tak w porównaniu do obecnych czasów było ich bardzo mało), co było to związane z państwowym charakterem służby zdrowia; pozywając lekarza pozywało się funkcjonariusza państwowego – a więc pośrednio – państwo. Z tego powodu sędziowie, również od tego państwa zależni, byli bardzo powściągliwi w wysokości przyznawanych odszkodowań. Obecnie szpitale i lekarze są samodzielnymi osobami prawnymi, bardzo często działającymi w sferze prywatnej, a nie publicznej. Poza tym sędziowie cieszą się bardzo dużą niezależnością, co oznacza, że zasądzenie od publicznego szpitala wysokiego odszkodowania nie spotka się z reakcją władzy, troszczącej się o budżet;
  ─ czynnik społeczny – wysokość odszkodowań jest prawnie związana ze stopniem zamożności społeczeństwa i kosztami życia. Skoro w latach 1989-2014 nastąpił szybki wzrost zamożności społeczeństwa polskiego, wynikający z przemian społeczno-politycznych, to wzrosła zarówno stopa życiowa społeczeństwa, jak i koszty życia. Z tego powodów zasądzane odszkodowania rosną, gdyż muszą być dostosowane do aktualnej sytuacji społecznej;
  ─ czynnik rozwojowy – odszkodowanie ma pomóc poszkodowanemu wrócić do – w miarę możliwości – normalnego życia oraz zapewnić mu środki na pokrycie jego uzasadnionych potrzeb. Obecnie są dostępne coraz to skuteczniejsze, a przez to droższe, metody diagnozowania, leczenia i rehabilitacji pacjentów. Zasądzając odszkodowanie sąd musi więc uwzględnić proces przywracania poszkodowanego do normalnego funkcjonowania i jego koszty. Przykładowo w jednej ze spraw sąd uznał, że elementem przywracającym pacjenta-kierowcę do normalnego życia będzie zakup nowego samochodu dostosowanego do kierowania przez osobę niepełnosprawną i wliczył koszty zakupu tego samochodu do kwoty odszkodowania;
  ─ czynnik zawodowy – wielu prawników podejmuje się prowadzenia spraw pacjentów za procent od uzyskanego odszkodowania (przeważnie od 10-30% wygranej sumy), co powoduje, że windują oni kwoty żądanych roszczeń;
  ─ czynnik psychologiczny – sędziom łatwiej zrozumieć stanowisko pacjenta niż lekarza. Zaryzykuje stwierdzenie, że 100% sędziów jest pacjentami, a żaden nie jest lekarzem. Powoduje to, że łatwiej sędziemu zrozumieć i współczuć (nawet podświadomie) pacjentowi niż lekarzowi. Z tego powodu sędziowie mają tendencję do zasądzania wyższych odszkodowań;
  ─ czynnik prawny – pacjent pozywając lekarza o dowolną kwotę niczym nie ryzykuje, przegrywając sprawę. Po pierwsze, chcąc kogoś pozwać o określoną kwotę pieniędzy należy zapłacić procent od wartości przedmiotu spotu (najczęściej 5% w.p.s.). W sprawach z powództwa pacjenta przeciwko lekarzowi sądy zwalniają pacjentów z konieczności uiszczania tej opłaty (zwolnienie odbywa się na wniosek pacjenta) ze względu na brak możliwości jej uiszczenia. Po drugie, osoba przegrywająca proces musi zwrócić jego koszty, jednakże w sprawach pacjent-lekarz sądy w przypadku wygranej lekarza zwalniają pacjenta z obowiązku płacenia kosztów procesowych, przejmując je na Skarb Państwa (czyli na nas wszystkich). Tym samym instytucje prawne (np. zwolnienia z kosztów sądowych), które miały zapewnić osobom niezamożnym dostęp do wymiaru sprawiedliwości, są wykorzystywane przeciwko lekarzom.

Radosław Tymiński