Czy lekarz musi zlecić każde badanie, którego żąda pacjent?

Dziś wracam z wpisami po wakacyjnej przerwie. W jednym z ostatnich e-maili użytkownik strony zapytał mnie o problem z wykonywaniem przez lekarza POZ badań, które oczekuje pacjent. „Pacjenci przychodzą czasem z całą listą badań, które chcą wykonać. Co mam zrobić?”. Poniżej zatem odpowiedź na pytanie, które nurtuje użytkownika mojej strony.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że lekarz zleca badania w celu wydania orzeczenia o stanie zdrowia pacjenta. Innymi słowy, oznacza to, że lekarz ma prawny obowiązek wykonania i zlecenia tych badań, które mu potrzebne do zdiagnozowania pacjenta i orzeczenia o jego stanie zdrowia. Dobór tych badań w żaden sposób nie jest dowolny, lecz jest determinowany czterema okolicznościami: stanem klinicznym pacjenta, wiedzą medyczną, należytą starannością i zasadami etyki. Te ostatnie są niezwykle ważne, ponieważ wprowadzają istotne ograniczenie w rekomendowaniu pacjentowi badań: lekarz powinien ograniczyć czynności medyczne do rzeczywiście potrzebnych pacjentowi zgodnie z aktualnym stanem wiedzy (art. 6 ust. 1 zdanie 2 KEL).

W sposób oczywisty zatem z powyższego wynika, że lekarz nie ma obowiązku wykonywania badań, których oczekuje pacjent. Należy jednak podkreślić trzy bardzo ważne okoliczności.

Po pierwsze, odmowa wykonania badań musi mieć uzasadnienie medyczne. Oznacza to, że lekarz ma prawo odmówić zlecenia badań nie dlatego, że ich oczekuje pacjent, lecz dlatego, że ich nie ma potrzeby wykonywać w konkretnej sytuacji medycznej. Przykładowo: jeżeli 42-letnia kobieta bez podejrzenia niektórych schorzeń hormonozależnych chce wykonania badania PSA, to lekarz odmawia jej dlatego, że wykonywanie u niej tego badania nie ma sensu, natomiast to samo badanie u 42-letniego mężczyzny, który chce je wykonać i wykonuje je po raz pierwszy, powinno zostać zlecone.

Po drugie, jeżeli pacjent oczekuje wykonania pewnych badań, to uważam, że podstawowym obowiązkiem lekarza jest ustalić przyczynę chęci wykonania tych badań. Rozmowa z pacjentem na ten temat może doprowadzić do potwierdzenia zasadności wykonania pewnych badań albo ustalenia braku tej zasadności. Wielokrotnie w praktyce spotykałem się z sytuacją, w której lekarze mówili „dobrze, że zapytałem dlaczego chce zrobić te badania, bo okazało się, że ma wskazania”.

Po trzecie, informacje, będące podstawą zlecenia wykonania pewnych badań i odmowy innych, powinny być skrupulatnie odnotowane w dokumentacji medycznej w celu odparcia ewentualnych zarzutów o bezpodstawną odmowę diagnozowania pacjenta.

Radosław Tymiński