24.11
2013

Kiedy lekarz nie ma obowiązku uzyskania zgody pacjenta?

category Zgoda i informowanie comments dodaj komentarz

Podstawowe regulacje odnoszące się do zgody pacjenta są zawarte w art. 15-19 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 ze zm.) oraz w art. 32-35 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 ze zm., dalej: u.z.l.). Powyższe przepisy wprowadzają zasadę, że na każde świadczenie zdrowotne pacjent osobiście musi wyrazić zgodę (dorozumianą, ustną lub pisemną). Jednocześnie już z treści podstawowego w tej materii art. 32 ust 1 u.z.l. („Lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta”) wynika, że istnieją wyjątki od wskazanej w tym przepisie reguły.

Wyjątki te dotyczą trzech grup sytuacji: braku zdolności pacjenta do wyrażenia zgody; sytuacji nadzwyczajnych oraz wcześniejszego wyrażenia zgody. Różnice pomiędzy ww. sytuacjami są ogromne. Ujmując sprawę najprościej, należy zauważyć, że: pierwsza pozwala lekarzowi na udzielenie świadczeń zdrowotnych bez zgody pacjenta, ale pod warunkiem uzyskania zgody innej osoby (np. przedstawiciela ustawowego czy sądu opiekuńczego); druga pozwala lekarzowi udzielić świadczeń w ogóle bez zgody pacjenta; trzecia zaś dotyczy sytuacji, gdzie przyjmuje się, że zgoda została udzielona wcześniej.

Do pierwszej grupy należą:

― brak wieku uprawniającego do wyrażenia zgody. Zgodę można wyrażać dopiero z chwilą ukończenia 16-go roku życia, tak więc lekarz nie ma obowiązku odbierania zgody od pacjentów, którzy nie osiągnęli tego wieku (art. 32 ust. 5 u.z.l.) – w tej sytuacji lekarz ma jednak obowiązek uzyskać zgodę przedstawiciela ustawowego pacjenta (rodzica);

― ubezwłasnowolnienie całkowite. Zgodę może wyrażać tylko osoba, która nie została ubezwłasnowolniona całkowicie. W przypadku osób całkowicie ubezwłasnowolnionych zgodę wyraża ich przedstawiciel ustawowy, a one sami tylko wtedy, gdy są w stanie wyrazić zgodę z rozeznaniem (art. 32 ust. 2 u.z.l.);

― małoletniość (poniżej 18-go roku życia), niezdolność do świadomego wyrażenia zgody oraz nieobecność opiekuna faktycznego lub przedstawiciela ustawowego. W tej sytuacji lekarz może przystąpić do udzielania świadczeń zdrowotnych (z wyjątkiem zbadania pacjenta, które może podjąć wcześniej) dopiero po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego (art. 32 ust. 8 u.z.l.).

Do drugiej grupy należą:

― przypadek niecierpiący zwłoki (art. 30 u.z.l.);

― sytuacja, w której pacjent wymaga niezwłocznej pomocy lekarskiej, a ze względu na stan zdrowia lub wiek nie może wyrazić zgody i nie ma możliwości porozumienia się z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym (art. 33 ust. 1 u.z.l.);

― sytuacja nagła. Lekarz może wykonać zabieg operacyjny albo zastosować metodę leczenia lub diagnostyki stwarzającą podwyższone ryzyko dla pacjenta, gdy zwłoka spowodowana postępowaniem w sprawie uzyskania zgody groziłaby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia (art. 34 ust. 7 u.z.l.);

― rozszerzenie pola operacji. Lekarz ma prawo, bez uzyskania zgody, zmienić zakres zabiegu bądź metody leczenia lub diagnostyki, jeżeli w trakcie wykonywania zabiegu operacyjnego albo stosowania metody leczniczej lub diagnostycznej wystąpią okoliczności, których nieuwzględnienie groziłoby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkim uszkodzeniem ciała lub ciężkim rozstrojem zdrowia, a nie ma możliwości niezwłocznie uzyskać zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego (art. 35 ust. 1 u.z.l.).

Do trzeciej grupy należą:

― wcześniejsze wyrażenie zgody pacjenta;

― znalezienie przy pacjencie oświadczenia woli. Lekarz nie ma obowiązku uzyskiwania zgody pacjenta lub sądu opiekuńczego na konkretne świadczenie zdrowotne, jeżeli przy pełnoletnim pacjencie znalazł pisemne oświadczenie woli, dotyczące postępowania medycznego w określonej sytuacji (np. „nie resuscytować” – zob. postanowienie SN z dnia 27 października 2005 r., sygn. akt III CK 155/05).

 

 Radosław Tymiński

Komentarze

Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza akceptację polityki cookies i zastrzeżenia prawne.